Servatius van Maastricht of Servaas (ook gespeld Servaes) was bisschop van Tongeren en is een van de IJsheiligen. Hij zou volgens de legende in de 4e eeuw zijn geboren in Armenië en joodse ouders hebben. Waarschijnlijker is dat hij uit de plaatselijke adel rondom Tongeren kwam.
Servatius was een van de belangrijkste tegenstanders van het Arianisme.
Rond 340 werd hij bisschop van Tongeren. Later verplaatste hij die bisschopszetel naar Maastricht, om zichzelf en kunstschatten beter te kunnen beschermen tegen barbaren. Hoewel zijn sterfdatum niet met zekerheid kan worden achterhaald, wordt over het algemeen ervan uitgegaan, dat hij in 384 te Maastricht is overleden. In 556 bouwde bisschop Monulphus op zijn graf een kerk. Deze was de voorloper van de huidige Sint-Servaasbasiliek.
Servatius is de derde van de vier IJsheiligen, 13 mei is zijn feestdag. De naam is afgeleid van het Latijnse servare wat 'de geredde' betekent. Servatius is de patroonheilige van Grimbergen en Maastricht.
Zijn leven werd rond 1170 door Hendrik van Veldeke beschreven.