De Reformatie (ook wel Hervorming) is een godsdienstige beweging in de 16e eeuw onder leiding van Maarten Luther en Johannes Calvijn. De invloed van de Reformatie strekt zich uit over vele landen en is tot op de dag van vandaag merkbaar in kerk en samenleving. De zestiende-eeuwse Reformatie wordt door protestanten gezien als een grote en diep ingrijpende opwekking in de kerk. Door de Rooms-katholieke Kerk werd de Reformatie afgewezen en bestreden, hierbij gesteund door katholieke vorsten onder leiding van de jonge keizer Karel V. De aanhang van de reformatoren groeide echter snel, onder andere dankzij de verbreiding van de boekdrukkunst; ook voedde de Reformatie politieke tegenstellingen tussen Europese vorsten en edelen, met als gevolg verschillende godsdienstoorlogen en opstanden. De Reformatie bouwde voort op eerdere kritische bewegingen binnen de Kerk, die tot dan toe steeds effectief konden worden bedwongen. Op het Concilie van Trente (1545-1563) werd 126 maal een vervloeking (Anathema sit) uitgesproken over de aanhangers van de Reformatie. Met dit concilie werd een Contrareformatie ingezet, die zich onder meer richtte op verbetering van priesteropleidingen, herstel van misstanden, invloed op het onderwijs, geloofspropaganda en bestrijding van de protestantse ketterij. Vooral de Jezuïeten en de Inquisitie waren actief in het bestrijden van de reformatie.
Men vraagt zich vaak af of de reformatie met Luther begonnen is. Eigenlijk was hij al in de Middeleeuwen begonnen. De priesters dronken, gokten en dobbelden op feestdagen. Erasmus van Rotterdam was het daar totaal niet mee eens. Hij was bijzonder boos. Hij schreef er een boek over: "Lof der zotheid". Erasmus van Rotterdam had alleen kritiek op de geestelijkheid, niet op het geloof zelf.
Maarten Luther verzette zich tegen het idee dat de mens zelf zijn redding moet bewerken. Hij greep terug naar de teksten van de apostel Paulus waarin deze uitlegt dat behoudenis komt door de genade van God, niet door werken van mensen. Luther verzette zich daarom sterk tegen de aflaathandel. Het verschil tussen Luther en Erasmus was dat Luther kritiek had op het hele rooms-katholieke geloof, en Erasmus niet.