De (kelk)pateen (Grieks voor schaal) is een uiterst plat gewalst schijfje van verguld koper of zilver dat precies op een miskelk past en dat behoort tot het liturgisch vaatwerk. Tijdens de Rooms-Katholieke Mis (eucharistieviering) wordt de hostie op de pateen gelegd en later daarop gebroken.
Omdat de pateen gebruikt wordt om het Allerheiligste op te leggen, moest de pateen vroeger verguld zijn. Tegenwoordig geldt nog steeds de verplichting dat het uit een edel materiaal wordt vervaardigd. Breekbare materialen zoals aardewerk zijn niet toegestaan.
De pateen is voortgekomen uit een echt, diep schaaltje. In de loop der eeuwen ging men ze steeds platter maken, het is niet helemaal duidelijk waarom.
Er zijn tijdens de Tweede beeldenstorm vele patenen zonder de bijbehorende kelken in de antiekhandel terecht gekomen, waar men zich doorgaans afvraagt wat het in vredesnaam is.