De term gnosticisme (ook wel gnostiek genoemd) is etymologisch afkomstig van het Griekse woord voor kennis, gnosis (ãíùóéò ;zie Lucas 11:52). Gnosis duidt op mystieke, geheime (in de betekenis van verborgen) kennis. Gnosticisme is een verzamelnaam voor een brede waaier aan mystiek-religieuze stromingen die stammen van voor het begin van de huidige jaartelling en een bloei kenden in de 2e en 3e eeuw. Vanwege haar occulte (geheime) karakter en omdat onze kennis over deze leringen grotendeels bestaat uit aanvallen vanuit het orthodoxe christendom, is het moeilijk een duidelijk beeld te krijgen van het gnosticisme. De term wordt heden ten dage ook wel gebruikt voor en door sommige esoterische bewegingen.