Het Eerste Vaticaans Concilie, ook kortweg aangeduid als Vaticanum I, werd gehouden van 1869 tot 1870 tijdens het pontificaat van Paus Pius IX en was het eerste algemeen concilie van de Katholieke Kerk na het concilie van Trente meer dan 300 jaar tevoren. Het kon niet worden voltooid vanwege de Frans-Duitse oorlog die in 1870 uitbrak.
Tijdens dit concilie werd de Onfeilbaarheid van de paus tot dogma verklaard. De Onfeilbaarheid bestond al langer in de Katholieke Kerk, maar werd pas honderden jaren later via dit Concilie bevestigd. Dit werd omschreven in de constitutie "Pastor aeternus". Het dogma houdt in dat de paus - als opvolger van Petrus - krachtens zijn eigen gezag (= Ex Sese, oftewel vanuit de zetel), en niet krachtens instemming van de Kerk, in geloof- en zedenzaken een onfeilbare uitspraak (= Ex Cathedra, oftewel vanuit de bisschopsstoel) kan doen. Iedere gelovige is verplicht deze uitspraak in geloof te aanvaarden. De paus wordt bij het verrichten van deze uitspraak bijgestaan door de Heilige Geest. Tijdens dit concilie werd ook gesteld dat de opperste bestuursbevoegdheid in de Kerk berust bij de paus.
Vaak wordt de Onfeilbaarheid van de paus verkeerd begrepen. De Onfeilbaarheid treedt alleen op in bijzondere gevallen (zoals Ex Cathedra). Een gewone toespraak van de paus valt dus niet onder de Onfeilbaarheid. Ook wil de Onfeilbaarheid niet zeggen dat de persoon (van de paus) onfeilbaar is.
Na deze dogmaverklaring is tot nog toe slechts éénmaal opnieuw een geloofspunt gedogmatiseerd. Met name gebeurde dit bij de verklaring van het dogma Maria-ten-Hemelopneming door Paus Pius XII in het heilig jaar 1950. De pauselijke onfeilbaarheid geldt echter ook voor Ex-Cathedra-uitspraken gedaan vóór het Eerste Vaticaans Concilie.
Ook volgende onderwerpen werden tijdens dit concilie behandeld:
De houding van de Kerk tegenover de rationalistische en liberale wereldopvatting. De wederopleving en formulering van het geloof. De bescherming van de christelijke huwelijken en de christelijke opvoeding. Het concilie veroordeelde het rationalisme. De constitutie "Dei Filius" behandelde de verhouding tussen geloof en rede.
Door liberale krachten, met name de Italiaanse vrijmetselarij die op dat moment de unificatie van Italië nastreefde, werd Vaticanum I krachtig bestreden en bespot. Binnen de Kerk zelf zorgde het Concilie echter voor een gigantische heropleving en een grote devotie van de lekengelovigen tot het pausschap, niet het minst vanwege de krachtige persoon van Paus Pius IX zelf.